Flaubert: Gustave Flaubert i jego Madame Bovary

0

Gustave Flaubert, urodzony 12 grudnia 1821 roku w Rouen, był jednym z najwybitniejszych francuskich pisarzy, czołowym przedstawicielem realizmu literackiego, którego twórczość charakteryzuje dążenie do formalnej perfekcji i obiektywizmu. Zmarł 8 maja 1880 roku w Croisset, w wieku 58 lat, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które ukształtowało nowoczesną powieść. Pisarz nigdy się nie ożenił i nie posiadał dzieci, świadomie rezygnując z ojcostwa, co świadczy o jego unikalnym podejściu do życia i sztuki.

Jego nazwisko, tak rozpoznawalne, stało się nawet eponimem dla krateru na planecie Merkury, świadcząc o uniwersalnym i ponadczasowym wpływie jego dzieł na kulturę i naukę. Flaubert, mimo że nie doczekał się potomstwa, wywarł ogromny wpływ na kolejne pokolenia twórców, kształtując kanon literatury światowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 8 maja 1880 roku miał 58 lat.
• Żona/Mąż: Nigdy się nie ożenił.
• Dzieci: Nie posiadał dzieci.
• Zawód: Pisarz, powieściopisarz.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z najwybitniejszych realistów francuskich, twórca powieści „Pani Bovary” i mistrz stylu.

Gustave Flaubert: Życie i Twórczość Wybitnego Realisty

Gustave Flaubert przyszedł na świat 12 grudnia 1821 roku w Rouen, mieście położonym w departamencie Seine-Maritime w Normandii. Jego życie zakończyło się 8 maja 1880 roku w Croisset (obecnie Canteleu), niedaleko rodzinnego Rouen, w wieku 58 lat. Bezpośrednią przyczyną śmierci był krwotok mózgowy. Flaubert jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych pisarzy nurtu realizmu literackiego, zarówno we Francji, jak i na świecie. Jego twórczość cechuje niezłomne dążenie do perfekcji formalnej.

Rozpoznawalność nazwiska Flaubert sięga daleko poza świat literatury; stało się ono na tyle znaczące, że zostało uhonorowane mianem krateru na planecie Merkury. Ta niezwykła forma upamiętnienia podkreśla jego trwałe miejsce w kulturze i nauce.

Rodzina i życie prywatne

Gustave Flaubert był drugim synem Anne Justine Caroline i Achille-Cléophasa Flauberta. Jego ojciec, Achille-Cléophas Flaubert, piastował prestiżową funkcję dyrektora i głównego chirurga szpitala miejskiego Hôtel-Dieu w Rouen. Ten fakt podkreśla, że Flaubert pochodził z rodziny o ugruntowanej pozycji społecznej i zawodowej.

W latach 1846–1854 pisarz pozostawał w związku z poetką Louise Colet. Uznaje się, że był to jego jedyny znaczący związek romantyczny. Owocem tej relacji jest obszerna korespondencja, która stanowi cenne źródło wiedzy o jego życiu i myślach. Co ciekawe, Flaubert nigdy się nie ożenił i nie posiadał dzieci. Była to świadoma decyzja, którą wyraził w liście do Louise Colet w 1852 roku, stwierdzając, że nie chce nikomu przekazywać „udręki i hańby istnienia”. Bliskie więzi utrzymywał również z pisarką George Sand, z którą prowadził intensywną wymianę listowną przez wiele lat.

Flaubert deklarował siebie jako „starego romantycznego i liberalnego głupca” oraz „wściekłego liberała”, zdecydowanie opowiadając się przeciwko wszelkim formom despotyzmu. Jego poglądy polityczne, choć nie dominowały w jego twórczości, odzwierciedlały jego głębokie przekonania o wolności jednostki.

Kariera literacka i twórczość

Gustave Flaubert rozpoczął swoją przygodę z pisarstwem w bardzo młodym wieku. Niektóre źródła podają, że pierwsze próby literackie podejmował już jako ośmiolatek. Ta wczesna pasja zapowiadała przyszłego mistrza słowa. Jego najsłynniejsza powieść, **”Pani Bovary” (Madame Bovary)**, powstawała przez pięć lat, od 1851 do 1856 roku. Utwór ten, publikowany początkowo w odcinkach na łamach „Revue de Paris”, wzbudził ogromne kontrowersje, co doprowadziło do procesu sądowego w 1857 roku pod zarzutem obrazy moralności publicznej, choć ostatecznie Flaubert został uniewinniony.

W 1858 roku Flaubert odbył podróż do Kartaginy, aby przeprowadzić szczegółowe badania terenowe niezbędne do napisania powieści historycznej **”Salambo”**. Ta podróż na Bliski Wschód, która miała miejsce w latach 1849–1850, była również źródłem inspiracji dla jego późniejszych prac. Jego ostatnią ukończoną powieścią była **”Szkoła uczuć” (L’Éducation sentimentale)**, wydana w 1869 roku. Dzieło to, nad którym pisarz pracował przez siedem lat, skupiało się na romantycznym życiu Fryderyka Moreau na tle burzliwych wydarzeń rewolucji 1848 roku. Przez ostatnie lata życia Flaubert poświęcił się pracy nad satyrą **”Bouvard i Pécuchet”**, którą uważał za swoje arcydzieło. Ta książka, wyśmiewająca ludzką mierność i ignorancję, została wydana pośmiertnie w 1881 roku.

Warto również wspomnieć o dziele „Kuszenie św. Antoniego”. Pierwsza wersja tej powieści, zaprezentowana przyjaciołom w 1849 roku, spotkała się z tak negatywnym przyjęciem, że namówili oni autora do zniszczenia rękopisu. Choć dzieło to powstało później w innych wersjach, ten incydent świadczy o surowej krytyce, z jaką niekiedy spotykała się jego twórczość, nawet ze strony najbliższych.

Najważniejsze dzieła Gustawa Flauberta

• „Pani Bovary” (Madame Bovary) – publikacja 1856 r.
• „Salambo” (Salammbô) – publikacja 1862 r.
• „Szkoła uczuć” (L’Éducation sentimentale) – publikacja 1869 r.
• „Trzy opowieści” (Trois contes) – publikacja 1878 r.
• „Bouvard i Pécuchet” (Bouvard et Pécuchet) – wydana pośmiertnie w 1881 r.

Styl pisarski i perfekcjonizm

Gustave Flaubert był obsesyjnie oddany poszukiwaniu „właściwego słowa” (le mot juste). Wierzył, że tylko poprzez precyzyjne dobranie każdego wyrazu można osiągnąć najwyższą jakość artystyczną w literaturze. Ta skrupulatność w wyborze słów, połączona z dążeniem do idealnej formy i rytmu prozy, doprowadziła Waltera Patersa do nazwania go „męczennikiem stylu”. Jego metoda pracy polegała na wielogodzinnej, niemal ascetycznej pracy w samotności. Zdarzało się, że poświęcał cały tydzień na dopracowanie zaledwie jednej strony tekstu, co świadczy o jego niezwykłym zaangażowaniu.

Flaubert głosił ideę obiektywizmu w literaturze. Uważał, że autor powinien być obecny w swoim dziele wszędzie, niczym Bóg we wszechświecie, ale jednocześnie niewidoczny. Ta zasada wpłynęła na rozwój nowoczesnej powieści, kładąc nacisk na autonomię dzieła i dystans twórcy od prezentowanych postaci i wydarzeń. Jego podejście do pisarstwa można podsumować hasłem „sztuka dla sztuki”, promowanym przez niego i jego epokę.

Jego styl, cechujący się precyzją, bogactwem językowym i głęboką analizą psychologiczną postaci, stanowił punkt odniesienia dla wielu pisarzy. Choć sam był głęboko zaangażowany w proces twórczy, jego dzieła często przedstawiały świat z pewnym dystansem, analizując ludzkie słabości i ograniczenia.

Wyzwania życiowe i finansowe

Po śmierci matki w 1872 roku, Gustave Flaubert znalazł się w poważnych kłopotach finansowych. Problemy te były bezpośrednim wynikiem niepowodzeń biznesowych męża jego siostrzenicy, Caroline Commanville. Choć jako pisarz odnosił sukcesy literackie, jego sytuacja materialna była często niestabilna. Spadek po ojcu, który otrzymał w 1862 roku, oraz potencjalny spadek po matce, nie zabezpieczyły go przed trudnościami finansowymi w późniejszych latach życia.

Okres wojny francusko-pruskiej w 1870 roku przyniósł kolejne trudności. Jego dom w Croisset został wówczas zajęty przez pruskich żołnierzy, co stanowiło poważne zakłócenie jego spokoju i codziennego życia. Te wydarzenia, choć nie miały bezpośredniego wpływu na jego twórczość, odcisnęły piętno na jego osobistym doświadczeniu.

Warto wiedzieć: Podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 roku, dom Flauberta w Croisset został zajęty przez pruskich żołnierzy, co stanowiło znaczące zakłócenie jego życia.

Relacje i krąg towarzyski

Pomimo skłonności do samotności i intensywnego skupienia na pracy pisarskiej, Gustave Flaubert utrzymywał bliskie relacje z wieloma wybitnymi postaciami swojej epoki. Był mentorem dla słynnego nowelisty **Guy de Maupassanta**, który był jego protegowanym i czerpał z jego wiedzy literackiej. Flaubert otaczał się również innymi artystami, okazjonalnie odwiedzając w Paryżu takie postacie jak Émile Zola czy Iwan Turgieniew, z którymi prowadził ożywione dyskusje o literaturze i sztuce.

Jego korespondencja, zwłaszcza z poetką **Louise Colet**, a także z innymi przyjaciółmi, takimi jak Louis Bouilhet czy Maxime Du Camp, stanowi fascynujące świadectwo jego myśli, obserwacji i emocji. W tych listach, a także w swoich pismach z podróży, Flaubert był niezwykle szczery, poruszając nawet kwestie seksualności, opisując na przykład swoje doświadczenia z prostytutkami podczas pobytu w Egipcie. Ta otwartość w prywatnej komunikacji kontrastuje z jego dążeniem do obiektywizmu w dziełach literackich.

Bliska przyjaźń z **George Sand** była kolejnym ważnym elementem jego życia towarzyskiego i intelektualnego, czego dowodem jest ich intensywna wymiana listowna. Flaubert utrzymywał również kontakt z innymi pisarzami, tworząc nieformalne kręgi literackie, które sprzyjały wymianie idei i inspiracji. Miał również bliskie relacje z rzeźbiarzem Jamesem Pradierem.

Zdrowie i jego wpływ na życie

Stan zdrowia Gustawa Flauberta miał znaczący wpływ na jego życie i ścieżkę kariery. W 1844 roku, w wieku zaledwie 23 lat, doznał ataku epilepsji. To dramatyczne wydarzenie zmusiło go do porzucenia studiów prawniczych w Paryżu i powrotu do rodzinnej Normandii. Od tego momentu jego życie nabrało innego kierunku, koncentrując się na pisarstwie i życiu w rodzinnym Croisset.

Przez większość dorosłego życia Flaubert zmagał się również z chorobami wenerycznymi. Syfilis, na który prawdopodobnie zaraził się podczas swojej podróży na Bliski Wschód w latach 1849–1850, znacząco wpływał na jego samopoczucie i stanowił cichy, ale stały element jego egzystencji. Te doświadczenia zdrowotne, choć osobiste, mogły również kształtować jego wrażliwość i sposób postrzegania ludzkiego losu.

Kontrowersje i skandale

Kariera literacka Gustawa Flauberta była naznaczona nie tylko triumfami, ale także znaczącymi kontrowersjami. Najgłośniejszym skandalem był proces sądowy wytoczony mu w **1857 roku** przez rząd francuski w związku z publikacją powieści **”Pani Bovary”**. Pisarz został oskarżony o obrazę moralności publicznej. Mimo burzy medialnej i społecznej, Flaubert ostatecznie został uniewinniony, co stanowiło ważne zwycięstwo dla wolności sztuki. Sukces ten utorował drogę dla bardziej realistycznego i odważnego przedstawiania rzeczywistości w literaturze.

Innym epizodem, który pokazuje trudności, z jakimi mierzył się pisarz, było odrzucenie pierwszej wersji jego utworu „Kuszenie św. Antoniego”. Gdy w 1849 roku Flaubert przeczytał ją swoim najbliższym przyjaciołom, ci jednoznacznie namówili go do zniszczenia rękopisu. Choć dzieło to powstało później w innych wersjach, ten incydent świadczy o surowej krytyce, z jaką niekiedy spotykała się jego twórczość, nawet ze strony najbliższych.

Ciekawostki z życia Gustawa Flauberta

Gustave Flaubert studiował prawo w Paryżu, jednak jego stosunek do studiów był obojętny, a samo miasto szczerze go nudziło. Po ataku epilepsji w 1844 roku porzucił studia i powrócił do Normandii, gdzie poświęcił się pisarstwu. Jego podróże stanowiły ważny element życia i inspiracji. W latach 1849–1850 odbył długą podróż na Bliski Wschód, odwiedzając Grecję i Egipt. Te doświadczenia zaowocowały bogactwem opisów i egzotyką w jego dziełach, jak choćby w „Salambo”.

Wpływ twórczości Flauberta na literaturę światową jest nie do przecenienia. Jego styl i innowacyjne podejście do formy powieściowej zainspirowały gigantów literatury XX wieku, takich jak Franz Kafka czy Vladimir Nabokov. Jego dzieła, takie jak „Pani Bovary”, „Szkoła uczuć” czy „Trzy opowieści”, są do dziś czytane i analizowane, a jego nazwisko jest synonimem mistrzostwa stylu i głębokiej analizy ludzkiej psychiki. Flaubert, poprzez swoje pisarstwo, zrewolucjonizował gatunek powieści, wprowadzając nowe standardy realizmu i perfekcji formalnej. Jego dziedzictwo żyje w dziełach tych, którzy po nim przyszli, potwierdzając jego status jako jednego z filarów literatury światowej.

Gustave Flaubert pozostaje ikoną realizmu literackiego, którego dążenie do perfekcji stylu i obiektywizmu w narracji wywarło niezatarty wpływ na rozwój literatury światowej. Jego życie, naznaczone zarówno osobistymi wyzwaniami, jak i niezłomnym poświęceniem dla sztuki, stanowi inspirację dla pokoleń twórców.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gustave_Flaubert