Goya: Malarz Gwałtownych Kontrastów i Okropności Natury

0

Francisco Goya, postrzegany jako most łączący tradycję z nowoczesnością, był hiszpańskim malarzem i grafikiem, którego innowacyjne podejście do sztuki wywarło trwały wpływ na kolejne pokolenia artystów. Urodzony 30 marca 1746 roku, jako 278-letni (stan na kwiecień 2024 roku) mistrz, Goya osiągnął szczyty kariery w 1786 roku, zostając malarzem nadwornym Korony Hiszpańskiej, a w 1799 roku objął prestiżowe stanowisko *Primer Pintor de Cámara*. Jego życie, naznaczone zarówno osobistymi dramatami, jak i wybitnym talentem, stanowi fascynujące studium postaci, która kształtowała sztukę swojej epoki i wyznaczała nowe ścieżki dla przyszłych artystów.

Francisco José de Goya y Lucientes, urodzony w niewielkiej miejscowości Fuendetodos w Aragonii, pochodził z rodziny o skromnych korzeniach; jego ojciec, José Benito de Goya y Franque, był pozłotnikiem. W lipcu 1773 roku poślubił Josefę Bayeu, siostrę swojego nauczyciela Francisco Bayeu, z którą doczekał się ośmiorga dzieci. Niestety, tylko jeden syn, Javier, przeżył dzieciństwo. Pod koniec życia, po emigracji do Francji w 1824 roku, Goya zamieszkał w Bordeaux, gdzie towarzyszyła mu Leocadia Weiss, jego młodsza pokojówka i towarzyszka. Artysta zmarł 16 kwietnia 1828 roku, w wieku 82 lat, pozostawiając po sobie dziedzictwo artystyczne o nieocenionej wartości.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 82 lata (w chwili śmierci)
• Żona/Mąż: Josefa Bayeu
• Dzieci: Javier Goya (syn) i siedmioro innych dzieci, które nie przeżyły dzieciństwa.
• Zawód: Malarz, grafik
• Główne osiągnięcie: Mianowanie *Primer Pintor de Cámara* (Pierwszy Malarz Nadworny) w 1799 roku, przełomowe dzieła graficzne i malarskie, które wyznaczyły nowe kierunki w sztuce.

Francisco Goya: Podstawowe informacje biograficzne

Francisco José de Goya y Lucientes, wybitny hiszpański malarz i rysownik, przyszedł na świat 30 marca 1746 roku w Fuendetodos, Aragonii, a zakończył życie 16 kwietnia 1828 roku w Bordeaux, we Francji, w wieku 82 lat. Uznawany za postać przełomową, łączącą dziedzictwo starych mistrzów z zapowiedzią nowoczesności, Goya wywarł znaczący wpływ na sztukę XIX i XX wieku. Jego twórczość, często określana jako „ostatniego ze starych mistrzów i pierwszego z nowoczesnych”, stanowi unikalny rozdział w historii sztuki.

Rodzina i życie prywatne Francisco Goi

Pochodzący ze skromnej rodziny, gdzie ojciec, José Benito de Goya y Franque, trudnił się rzemiosłem pozłotniczym, Francisco Goya zawarł w 1773 roku małżeństwo z Josefą Bayeu, siostrą swojego mentora. Ten związek okazał się kluczowy dla jego rozwoju kariery, ułatwiając dostęp do zleceń dworskich. Choć małżeństwo przyniosło ośmioro potomstwa, tylko syn Javier, urodzony w 1784 roku, dożył dorosłości. Pod koniec życia, po przeniesieniu się do Bordeaux w 1824 roku, towarzyszyła mu Leocadia Weiss, młodsza pokojówka, z którą prawdopodobnie łączyły go bliższe relacje.

Dzieci Francisco Goi

• Javier Goya – jedyny syn, który przeżył dzieciństwo i dożył wieku dorosłego.

Kariera zawodowa i twórczość Francisco Goi

Edukacja artystyczna i początki kariery

Francisco Goya rozpoczął swoją edukację artystyczną w wieku 14 lat pod okiem José Luzána y Martíneza. Przez cztery lata doskonalił swoje umiejętności, głównie poprzez kopiowanie rycin, co stanowiło solidny fundament pod jego przyszłą, wszechstronną twórczość. Po przeprowadzce do Madrytu, około 1775 roku, Goya poświęcił się tworzeniu kartonów do gobelinów dla Królewskiej Fabryki Gobelinów. Te barwne sceny rodzajowe i idylliczne pejzaże, takie jak „Parasolka” czy „Śniadanie w ogrodzie”, nie tylko pozwoliły mu na doskonalenie techniki, ale również przyniosły mu pierwsze uznanie w artystycznym środowisku stolicy.

Zleceń dworskie i osiągnięcie rangi nadwornego malarza

Talent i rosnąca renoma Francisco Goi zaowocowały objęciem w 1786 roku stanowiska malarza nadwornego Korony Hiszpańskiej. Jego kariera nabrała tempa, a w 1799 roku osiągnął najwyższą możliwą rangę – *Primer Pintor de Cámara* (Pierwszy Malarz Nadworny). Stanowisko to nie tylko gwarantowało stabilność finansową, ale przede wszystkim otwierało drzwi do tworzenia portretów członków rodziny królewskiej, które do dziś są cennym źródłem wiedzy o hiszpańskim dworze epoki.

Przełom w twórczości po 1793 roku

Rok 1793 okazał się punktem zwrotnym w życiu i twórczości Francisco Goi. Ciężka, niezdiagnozowana choroba doprowadziła go do całkowitej głuchoty, doświadczenie to głęboko odcisnęło piętno na jego artystycznej wizji. Jego późniejsze prace stały się mroczniejsze, nacechowane głębokim pesymizmem i eksploracją tematów takich jak szaleństwo, przesądy, fantastyka i ludzkie cierpienie. Ten nowy, bardziej mroczny i ekspresyjny kierunek w jego twórczości, często określany mianem mrocznego romantyzmu, stanowił odważne odejście od wcześniejszych, bardziej klasycznych przedstawień.

Ważne dzieła i cykle artystyczne

„Maja naga”

W latach 90. XVIII wieku, na zlecenie wpływowego polityka Manuela Godoya, Francisco Goya stworzył śmiałą i prowokacyjną „Maję nagą” (*La maja desnuda*). Dzieło to, prezentujące akt w sposób bezpośredni i pozbawiony idealizacji, wykazuje wyraźne inspiracje stylem Diego Velázqueza, co świadczy o ciągłym dialogu Goi z mistrzami hiszpańskiego malarstwa.

„Karol IV i jego rodzina”

W latach 1800–1801 Goya namalował monumentalny portret zbiorowy „Karol IV i jego rodzina”. Nasycone psychologiczną głębią dzieło, nawiązujące kompozycyjnie do prac Velázqueza, ukazuje hiszpańską rodzinę królewską w sposób bezkompromisowy, ujawniając subtelne niuanse charakterów i relacji między postaciami.

„Rozstrzelanie powstańców madryckich”

Obraz „Rozstrzelanie powstańców madryckich” (*The Third of May 1808*), ukończony w 1814 roku, jest jednym z najbardziej przejmujących i znaczących dzieł Goi. Przedstawia on brutalność wojny na Półwyspie Iberyjskim, ukazując egzekucję cywilów przez żołnierzy napoleońskich. Dzieło to, nacechowane ogromnym dramatyzmem i emocjonalnym ładunkiem, stało się uniwersalnym symbolem okrucieństwa konfliktu i ludzkiego cierpienia.

„Saturn pożerający własne syna”

Jednym z najbardziej niepokojących dzieł Francisco Goi jest „Saturn pożerający własne syna” (*Saturn Devouring His Son*). Namalowany bezpośrednio na ścianach jego domu Quinta del Sordo („Dom Głuchoniemego”) w latach 1819-1823, ten obraz z cyklu „Czarnych Obrazów” jest mrocznym wyrazem lęków artysty, jego pesymizmu wobec przemocy i nieuchronności czasu. Dzieło to, pełne grozy i symboliki, stanowi potężne studium ludzkich instynktów.

Serie rycin: „Kaprysy” i „Okropności wojny”

Francisco Goya zasłynął również jako mistrz grafiki. Jego serie rycin, takie jak „Kaprysy” (*Los Caprichos*) z 1799 roku, stanowią ostry komentarz społeczny, krytykujący przywary społeczne, przesądy i korupcję poprzez satyrę i groteskę. Natomiast „Okropności wojny” (*The Disasters of War*), publikowane po 1810 roku, to przejmujący zapis brutalności konfliktów zbrojnych, ukazujący ich niszczycielski wpływ na ludzkie życie i moralność. Te cykle graficzne, wykonane techniką akwaforty i akwatinty, potwierdzają jego rolę jako zaangażowanego obserwatora swojej epoki.

„La Tauromaquia”

„La Tauromaquia” to kolejna ważna seria prac graficznych Francisco Goi, poświęcona tematyce walk byków. Artysta ukończył ją podczas swojego pobytu na emeryturze w Bordeaux. Seria ta, składająca się z 33 rycin, ukazuje zarówno widowiskowość corridy, jak i jej okrutne aspekty, ukazując złożoność tego tradycyjnego hiszpańskiego spektaklu.

Osiągnięcia i nagrody Francisco Goi

Warto wiedzieć: Mimo wcześniejszych niepowodzeń, Francisco Goya w 1795 roku został mianowany Dyrektorem Królewskiej Akademii (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando), co stanowiło znaczące uznanie jego talentu i pozycji w świecie sztuki.

Najważniejsze nagrody i wyróżnienia

• 1771: Druga nagroda w konkursie malarskim zorganizowanym przez miasto Parma we Włoszech.
• 1795: Mianowanie Dyrektorem Królewskiej Akademii (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando).

Zdrowie i ostatnie lata życia Francisco Goi

Choroba i jej wpływ na twórczość

W 1793 roku Francisco Goya zapadł na poważną, niezdiagnozowaną chorobę, która doprowadziła go do całkowitej głuchoty. To wydarzenie stało się punktem zwrotnym w jego życiu i radykalnie zmieniło estetykę jego malarstwa. Od tego momentu jego prace zaczęły cechować się większym pesymizmem, mrokiem i eksploracją tematów związanych z ludzkim cierpieniem, szaleństwem i ciemnymi stronami natury.

Izolacja w „Domu Głuchoniemego” i „Czarne Obrazy”

Po kolejnej ciężkiej chorobie w 1819 roku, Goya zamieszkał w izolacji w posiadłości zwanej Quinta del Sordo („Dom Głuchoniemego”). Na ścianach swojej samotni stworzył cykl niezwykle mrocznych i ekspresyjnych malowideł, znanych jako „Czarne Obrazy”. Te dzieła, takie jak „Saturn pożerający własne syna” czy „Sabat czarownic”, są wyrazem jego wewnętrznych zmagań, lęków i głębokiego pesymizmu wobec otaczającego go świata.

Przyczyna śmierci

Bezpośrednią przyczyną śmierci Francisco Goi w 1828 roku był udar mózgu, który nastąpił wcześniej i pozostawił go sparaliżowanego po prawej stronie ciała. Artysta zmarł w Bordeaux we Francji, gdzie został pochowany; jego serce zostało później przeniesione do Madrytu.

Ciekawostki o Francisco Goi

Podróż do Włoch

Francisco Goya odbył kosztowną podróż do Rzymu, która miała miejsce po tym, jak nie udało mu się zdobyć stypendium na studia artystyczne. Krążyły legendy, że podczas tej wyprawy Goya podróżował z grupą torreadorów lub pracował jako akrobata uliczny, co dodaje aury tajemniczości jego młodzieńczym latom.

Tajemnice myśli artysty

Pomimo zachowania wielu listów Francisco Goi, historycy sztuki uważają, że bardzo niewiele wiadomo o jego rzeczywistych, głębokich przemyśleniach. Artysta rzadko wyrażał je wprost w swojej korespondencji, co pozostawia pole do interpretacji i spekulacji na temat jego wewnętrznego świata.

„Dziedziniec szaleńców”

W 1794 roku Francisco Goya namalował obraz „Dziedziniec szaleńców” (*Yard with Lunatics*). Dzieło to było wyrazem jego rosnącej fascynacji tematem obłędu i lęku o własne zdrowie psychiczne, co mogło być powiązane z jego własnymi doświadczeniami chorobowymi i wpływem głuchoty na jego postrzeganie świata.

Chronologia kariery i życia Francisco Goi

Francisco Goya, artysta o niezwykłej wszechstronności i wizjonerskim podejściu, pozostawił po sobie dziedzictwo, które wykracza poza granice epoki. Jego twórczość, odzwierciedlająca zarówno piękno, jak i okrucieństwo świata, nadal fascynuje i inspiruje, umacniając jego pozycję jako jednego z najważniejszych malarzy w historii sztuki światowej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Goya