Franz Joseph Haydn, powszechnie znany jako Joseph Haydn, to postać monumentalna w historii muzyki, uznawany za jednego z ojców klasycznej formy symfonicznej i kwartetu smyczkowego. Urodzony 31 marca 1732 roku w Rohrau, w Austrii, kompozytor ten dożył sędziwego wieku 77 lat, zmarł 31 maja 1809 roku w Wiedniu. Jego blisko trzydziestoletnia służba w domu arystokratycznej rodziny Esterházych, która rozpoczęła się w 1761 roku, stanowiła kluczowy etap rozwoju jego twórczości, a późniejsze, niezwykle udane podróże do Londynu ugruntowały jego międzynarodową sławę, czyniąc go prawdziwą gwiazdą muzycznego świata.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na maj 1809 roku miał 77 lat.
- Żona/Mąż: Maria Anna Theresia Keller.
- Dzieci: Brak potomstwa.
- Zawód: Kompozytor, Kapelmistrz.
- Główne osiągnięcie: Uznawany za „Ojca Symfonii” i „Ojca Kwartetu Smyczkowego”, twórca klasycznej formy sonatowej.
Kim był Joseph Haydn?
Franz Joseph Haydn, którego nazwisko stało się synonimem klasycyzmu w muzyce, to postać, która zrewolucjonizowała europejską scenę muzyczną. Urodzony 31 marca 1732 roku w austriackiej wsi Rohrau, swoje długie życie (zakończone 31 maja 1809 roku w Wiedniu) poświęcił tworzeniu dzieł, które do dziś stanowią fundament repertuaru muzyki klasycznej. Jego wkład w rozwój formy symfonicznej i kwartetu smyczkowego jest tak znaczący, że przydano mu miano „Ojca Symfonii” oraz „Ojca Kwartetu Smyczkowego”.
Rodzina i życie prywatne
Pochodzenie i wczesne lata
Joseph Haydn przyszedł na świat w rodzinie o skromnych korzeniach. Jego ojciec, Mathias Haydn, był rzemieślnikiem – kołodziejem i zarządcą lokalnego targowiska. Matka, Maria Koller, przed ślubem pracowała jako kucharka. Mimo braku formalnego wykształcenia muzycznego u rodziców, dom rodzinny tętnił muzyką. Ojciec, będąc miłośnikiem muzyki ludowej, nauczył się grać na harfie, co stworzyło sprzyjające środowisko dla rozwoju talentu młodego Josepha.
Małżeństwo i jego konsekwencje
W 1760 roku Haydn poślubił Marię Annę Theresię Keller. Niestety, ich związek okazał się nieszczęśliwy i nie zaowocował potomstwem. Zarówno Haydn, jak i jego żona, mieli w trakcie małżeństwa kochanków, co świadczy o głębokim kryzysie w ich relacji. Brak dzieci był istotnym aspektem jego życia osobistego.
Ważne relacje i przyjaźnie
Od 1789 roku Haydn utrzymywał bliską, platoniczną relację z Marią Anną von Genzinger, żoną lekarza księcia Esterházyego. Jej przedwczesna śmierć w 1793 roku była dla kompozytora głębokim ciosem. Szczególnie ważna była jego przyjaźń z Wolfgangiem Amadeusze Mozartem, którego Haydn uważał za największego kompozytora swoich czasów. W 1792 roku podjął się również nauczania młodego Ludwiga van Beethovena, choć ich relacja nie zawsze była łatwa.
Kariera zawodowa
Początki w Wiedniu
Droga Haydna do sławy rozpoczęła się w 1740 roku, kiedy to, jako dziewięcioletni chłopiec, został przyjęty do chóru katedralnego przy katedrze św. Szczepana w Wiedniu. Tam zdobywał pierwsze szlify muzyczne, ucząc się śpiewu i podstaw kompozycji pod okiem Georga Reuttera.
Trudne lata jako freelancer
Po mutacji głosu w 1749 roku, która uniemożliwiła mu dalsze śpiewanie w chórze, Haydn musiał opuścić katedrę. Następne lata były okresem walki o byt jako wolny muzyk. Pracował jako nauczyciel muzyki, grał serenady na ulicach, a także służył jako akompaniator włoskiego kompozytora Nicoli Porpory. Te doświadczenia ukształtowały jego zaradność i determinację.
Pierwsza stabilna posada
Przełom nastąpił w 1757 roku, gdy Haydn objął swoją pierwszą pełnoetatową posadę jako Kapelmistrz u hrabiego Morzina. W tym czasie prowadził niewielką orkiestrę i skomponował swoje pierwsze symfonie, rozpoczynając budowanie swojego bogatego dorobku.
Służba u Esterházych
Najważniejszym i najdłuższym okresem w karierze Haydna była jego blisko trzydziestoletnia służba u potężnej rodziny Esterházych. Rozpoczynając w 1761 roku jako wicekapelmistrz, a od 1766 roku jako pełny Kapelmistrz, zapewnił sobie stabilność finansową i nieograniczone możliwości twórcze. Praca w ich odległej posiadłości Eszterháza, choć izolowana, zmusiła go do poszukiwania własnych, oryginalnych rozwiązań kompozytorskich, co zaowocowało unikalnym stylem.
Międzynarodowa sława i Londyn
Po śmierci księcia Nikolausa Esterházyego w 1790 roku, Haydn odbył dwie niezwykle udane podróże do Londynu. Tam skomponował swoje najsłynniejsze symfonie, znane jako „Londyńskie”, które przyniosły mu ogromną popularność i status muzycznej gwiazdy. Te podróże umocniły jego pozycję jako jednego z najważniejszych kompozytorów swoich czasów.
Osiągnięcia i styl muzyczny
Innowacje w formie muzycznej
Joseph Haydn jest powszechnie uznawany za architekta klasycznej struktury kwartetu smyczkowego. Jego innowacyjne podejście do formy muzycznej, w tym rozwój i ugruntowanie formy sonatowej, wywarło fundamentalny wpływ na kształtowanie się muzyki klasycznej. Był on pionierem w rozwijaniu i doskonaleniu tych kluczowych dla muzyki form.
Warto wiedzieć: Haydn jest odpowiedzialny za ugruntowanie klasycznej formy sonatowej, która stała się podstawą wielu kompozycji epoki klasycyzmu i późniejszych.
Charakterystyka stylu
Twórczość Haydna ewoluowała od wczesnego, pełnego pasji stylu „Sturm und Drang” do dojrzałego klasycyzmu, charakteryzującego się dowcipem, elegancją i intelektualną głębią. Jego muzyka cechuje się klarownością formy, melodyjnością i bogactwem wyrazu. Szczególne miejsce zajmuje w niej poczucie humoru; Haydn słynął z muzycznych żartów, takich jak nagłe, głośne akordy w Symfonii „Niespodzianka” (nr 94) czy stopniowe opuszczanie sceny przez muzyków w Symfonii „Pożegnalna” (nr 45).
Najważniejsze kompozycje
Dorobek Josepha Haydna jest imponujący i obejmuje ponad 100 symfonii, w tym słynne „Londyńskie”. Skomponował również 126 triów na baryton, wiele oper, mszy i oratoriów. Do jego arcydzieł należą oratoria „Stworzenie świata” (1798) i „Pory roku” (1801).
Osobowość i relacje
„Papa Haydn”
Joseph Haydn był znany ze swojej optymistycznej natury, skromności i ogromnej życzliwości. Jego troska o muzyków pracujących pod jego kierownictwem przyniosła mu przydomek „Papa Haydn”. Emanował ciepłem i pozytywną energią, co czyniło go lubianą postacią w kręgach muzycznych.
Przyjaźń z Mozartem i relacja z Beethovenem
Relacja między Haydnem a Mozartem była przykładem głębokiego wzajemnego szacunku. Haydn wielokrotnie wyrażał podziw dla talentu Mozarta. W 1792 roku Haydn podjął się nauczania młodego Ludwiga van Beethovena w Wiedniu. Mimo napięć, okres ten był kluczowy dla rozwoju Beethovena, a Haydn był jednym z pierwszych, którzy dostrzegli jego potencjał.
Pobożność
Joseph Haydn był głęboko wierzącym katolikiem. Swoje rękopisy kompozycji często rozpoczynał od frazy „In nomine Domini” (W imię Pańskie), a kończył słowami „Laus Deo” (Chwała Bogu), co świadczy o jego silnej duchowości.
Ostatnie lata życia
Pogarszający się stan zdrowia
Od 1803 roku Haydn cierpiał na postępującą słabość fizyczną, która znacząco ograniczyła jego możliwości dalszego komponowania. Mimo podeszłego wieku, jego umysł pozostawał aktywny.
Ostatnie publiczne wystąpienie
Ostatnim znaczącym publicznym pojawieniem się Haydna było uroczyste wykonanie jego oratorium „Stworzenie świata” w 1808 roku, z okazji jego 76. urodzin. Było to wyrazem hołdu i uznania dla jego długiej i bogatej kariery.
Ciekawostki
Wygląd i odbiór
Joseph Haydn był niskiego wzrostu, a jego twarz była naznaczona bliznami po ospie. Sam uważał się za nieatrakcyjnego, co czyniło jego sukcesy towarzyskie, zwłaszcza w Londynie, zaskakującymi.
Zainteresowania pozamuzyczne
Podczas pobytów w posiadłościach Esterházych, Haydn znajdował czas na polowania i wędkarstwo, co stanowiło dla niego formę relaksu.
Przynależność do organizacji
W 1785 roku, podobnie jak Mozart, Haydn został przyjęty do loży masońskiej „Zur wahren Eintracht” w Wiedniu.
Incydenty z życia
W młodości, za obcięcie warkocza innemu chórzystce, został wyrzucony z chóru katedralnego w 1749 roku. Jego opera „Der krumme Teufel” z 1753 roku została zdjęta z afisza przez cenzurę z powodu „obraźliwych uwag”.
Podsumowanie
Franz Joseph Haydn, postać o niezwykłym talencie i wszechstronności, na zawsze odcisnął swoje piętno na historii muzyki. Jako „Ojciec Symfonii” i „Ojca Kwartetu Smyczkowego”, nie tylko zrewolucjonizował te formy, ale także nadał im klasyczną elegancję, głębię i wyrafinowanie. Jego twórczość, pełna intelektualnego dowcipu i emocjonalnego bogactwa, stanowi filar repertuaru klasycznego i nadal inspiruje kolejne pokolenia muzyków i słuchaczy na całym świecie.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Na co zmarł Haydn?
Joseph Haydn zmarł z przyczyn naturalnych, najprawdopodobniej na skutek starości. Nie ma jednoznacznych dowodów wskazujących na konkretną chorobę jako przyczynę jego śmierci.
Czy Joseph Haydn należy do klasyków wiedeńskich?
Tak, Joseph Haydn jest uznawany za jednego z głównych przedstawicieli klasycyzmu wiedeńskiego. Obok Mozarta i Beethovena, stanowi trzon tego stylu muzycznego.
Ile utworów napisał Haydn?
Szacuje się, że Joseph Haydn skomponował ponad 1000 utworów. Choć dokładna liczba jest trudna do ustalenia, jego dorobek obejmuje symfonie, kwartety smyczkowe, koncerty, msze i opery.
Co stracił Joseph Haydn?
W swoim życiu Haydn doświadczył wielu strat, w tym śmierci bliskich osób. Zawodowo natomiast stracił poczucie wolności, gdy jego długoletnie zatrudnienie u Esterházych ograniczało jego możliwości podróżowania i publikowania dzieł.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Haydn
