Marina Abramović, urodzona 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, to światowej sławy serbska artystka konceptualna i performerka, która od ponad czterech dekad eksploruje granice ludzkiego ciała i umysłu. Na styczeń 2026 roku artystka ma 79 lat. Jej pionierski wkład w rozwój sztuki performance’u przyniósł jej przydomek „babci performance’u”. Abramović analizuje złożone relacje między wykonawcą a publicznością, a jej życie osobiste, w tym burzliwe relacje rodzinne i wpływowy związek artystyczny z Ulayem, stanowi integralną część jej twórczości, nadając jej głębi i osobistego wymiaru.
Jej innowacyjne podejście do sztuki uczyniło ją jedną z najbardziej rozpoznawalnych i wpływowych postaci współczesnej sceny artystycznej, a jej prace, często ekstremalne i prowokujące do głębokiej refleksji, na trwałe wpisały się w historię sztuki XX i XXI wieku.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 79 lat (stan na styczeń 2026)
- Żona/Mąż: Brak informacji o aktualnym stanie cywilnym; kluczowy związek z Ulayem (Uwe Laysiepen)
- Dzieci: Brak informacji
- Zawód: Artystka konceptualna, performerka
- Główne osiągnięcie: Pionierski wkład w sztukę performance, nagroda Złotego Lwa na Biennale w Wenecji, performans „The Artist Is Present”.
Podstawowe informacje o Marinie Abramović
Marina Abramović urodziła się 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, wówczas stolicy Socjalistycznej Republiki Serbii, będącej częścią Jugosławii. Aktualnie, w styczniu 2026 roku, artystka ma 79 lat. Jest uznawana za jedną z najważniejszych postaci w dziedzinie sztuki konceptualnej i performance’u na świecie, a jej ponad czterdziestoletnia kariera naznaczona jest nieustannym poszukiwaniem i badaniem możliwości ludzkiego ciała i umysłu. Mówiąc o sobie, często używa określenia „babci performance’u”, podkreślając swój status pionierki i doświadczenie w tej dziedzinie sztuki.
Obszary eksploracji sztuki Mariny Abramović obejmują body art, czyli sztukę wykorzystującą ciało jako medium, oraz endurance art, czyli sztukę wytrzymałościową, która polega na długotrwałym i często ekstremalnym wysiłku fizycznym lub psychicznym artysty. Kluczowym elementem jej twórczości jest badanie relacji między wykonawcą a publicznością, a także testowanie fizycznych i mentalnych limitów ludzkiego organizmu. Jej prace nierzadko prowokują, zmuszając widza do refleksji nad własną kondycją i percepcją.
Rodzina i życie prywatne Mariny Abramović
Pochodzenie i status rodziny
Marina Abramović pochodzi z rodziny określanej mianem „czerwonej burżuazji”. Jej rodzice, Danica Rosić i Vojin Abramović, byli zaangażowani w jugosłowiański ruch partyzancki podczas II wojny światowej. Po zakończeniu konfliktu otrzymali wysokie stanowiska w komunistycznym rządzie Jugosławii, co świadczy o ich pozycji i wpływach w powojennej strukturze państwowej. To tło rodzinne, związane z ideologią i polityką, z pewnością miało wpływ na kształtowanie się jej wczesnych poglądów i wrażliwości.
Wychowanie przez dziadków
Pierwsze lata życia Mariny Abramović, do szóstego roku życia, upłynęły pod opieką dziadków. Szczególnie ważną postacią była jej babcia, która była osobą głęboko wierzącą. Dzieciństwo artystki było zatem przesiąknięte atmosferą religijnych rytuałów, takich jak poranne zapalanie świec i wizyty księdza. Ten wczesny kontakt z duchowością i tradycją mógł stanowić jedno z wielu źródeł inspiracji dla jej późniejszej, często introspektywnej i poszukującej sztuki.
Trudne relacje z matką
Relacja Mariny Abramović z matką była naznaczona surowością i niemal wojskową kontrolą. Matka artystki stosowała kary cielesne za rzekome „popisywanie się” córki. Ta restrykcyjna dyscyplina miała długofalowe konsekwencje; Marina miała narzuconą godzinę policyjną (22:00) aż do 29. roku życia. Oznaczało to, że wszystkie jej drastyczne performanse realizowane w Jugosławii musiały odbywać się przed tą godziną, co stanowiło dodatkowe wyzwanie i ograniczenie dla jej artystycznej ekspresji.
Relacja z Ulayem (Uwe Laysiepen)
Najważniejszym partnerem życiowym i artystycznym Mariny Abramović był zachodnioniemiecki artysta Uwe Laysiepen, znany szerzej jako Ulay. Ich relacja trwała od 1976 do 1988 roku. W tym okresie stworzyli oni kolektywną tożsamość artystyczną, nazywaną „The Other” (Inny), zachowując się nierzadko jak bliźniacy. Ta unikalna współpraca, łącząca życie prywatne z twórczością, zaowocowała wieloma ikonicznymi performance’ami, które do dziś są analizowane i podziwiane.
Edukacja i kariera akademicka Mariny Abramović
Studia artystyczne
Droga Mariny Abramović do statusu światowej sławy artystki rozpoczęła się od formalnej edukacji artystycznej. W latach 1965–1970 studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Belgradzie, zdobywając solidne podstawy w zakresie teorii i praktyki sztuki. Swoje wykształcenie artystyczne kontynuowała na studiach podyplomowych w klasie Krsto Hegedušicia na Akademii Sztuk Pięknych w Zagrzebiu, które ukończyła w 1972 roku. Te lata akademickie stanowiły kluczowy etap w kształtowaniu jej artystycznego warsztatu i wizji.
Kariera artystyczna Mariny Abramović: Kluczowe performanse
Twórczość Mariny Abramović to historia odważnych i przełomowych performance’ów, które na trwałe wpisały się w kanon sztuki XX i XXI wieku. Jej prace często badają ekstremalne stany ludzkiego ciała i umysłu, relacje międzyludzkie oraz granice wytrzymałości. Poniżej przedstawiono kluczowe performanse, które definiują jej artystyczną ścieżkę.
Rhythm 10 (1973)
W swoim debiucie w Edynburgu, Marina Abramović zaprezentowała performans „Rhythm 10”. Artystka użyła dziesięciu ostro naostrzonych noży, którymi grała w „rosyjską ruletkę” między palcami dłoni. Dźwięki uderzeń noży o podłoże były nagrywane. Po zranieniu się, Marina zmieniała nóż i próbowała odtworzyć nagrany rytm oraz popełnione błędy. Performans ten stanowił wczesne badanie stanu świadomości wykonawcy w ekstremalnych warunkach i jego reakcji na ból.
Rhythm 5 (1974)
„Rhythm 5” to kolejny wczesny, ale niezwykle znaczący performans Mariny Abramović, który odbył się w 1974 roku. Artystka spaliła dużą, nasączoną ropą komunistyczną gwiazdę, wrzucając do ognia swoje obcięte paznokcie i włosy. Kulminacją performance’u było wskoczenie przez nią do środka płonącej gwiazdy. Z powodu braku tlenu straciła przytomność i musiała zostać uratowana przez lekarza oraz widzów. Ten drastyczny akt symbolizował próbę oczyszczenia i konfrontacji z przeszłością, ale także przyniósł realne zagrożenie dla jej życia.
Rhythm 2 (1974)
W 1974 roku w Zagrzebiu, Marina Abramović przeprowadziła eksperymentalny performans „Rhythm 2”, w którym testowała działanie leków psychotropowych na swoje ciało i umysł. Najpierw przyjęła środek wywołujący katatonię, który spowodował gwałtowne skurcze mięśni przy jednoczesnym zachowaniu pełnej świadomości. Następnie podano jej lek dla osób cierpiących na schizofrenię, który wywołał otępienie. Cały performans trwał pięć godzin i stanowił głębokie zanurzenie w zmienione stany świadomości.
Rhythm 0 (1974)
„Rhythm 0”, zrealizowany w Neapolu w 1974 roku, jest jednym z najbardziej znanych i dyskutowanych performance’ów Mariny Abramović. Artystka oddała swoje ciało do dyspozycji publiczności na okres sześciu godzin, udostępniając 72 przedmioty, które mogli wykorzystać widzowie. Wśród przedmiotów znajdowały się zarówno łagodne jak róża czy miód, jak i niebezpieczne, takie jak skalpel, pistolet i kula. Performans stał się brutalny – widzowie zaczęli ciąć jej ubrania, ranić ją cierniami, a nawet wycelować w nią naładowaną broń, co ukazało ciemną stronę ludzkiej natury i potencjalną agresję w biernej publiczności.
Warto wiedzieć: Performans „Rhythm 0” z 1974 roku jest często przytaczany jako przykład ekstremalnego badania granic interakcji artysta-widz.
The Great Wall Walk (1988)
W 1988 roku Marina Abramović i Ulay podjęli się realizacji „The Great Wall Walk” – spektakularnego performance’u, który miał symbolicznie zakończyć ich związek. Para rozpoczęła marsz Wielkim Murem Chińskim, wyruszając z przeciwnych końców: Marina od Morza Żółtego, a Ulay od pustyni Gobi. Po przejściu, każdy po 2500 kilometrów, spotkali się w środku, aby się pożegnać. Był to dramatyczny i mistyczny finał ich wspólnej podróży życiowej i artystycznej, symbolizujący rozstanie i niezależność.
Balkan Baroque (1997)
W odpowiedzi na tragiczne wydarzenia wojen w Jugosławii, Marina Abramović stworzyła w 1997 roku performans „Balkan Baroque”. Przez cztery dni artystka szorowała tysiące zakrwawionych bydlęcych kości, śpiewając przy tym bałkańskie pieśni. Ten wstrząsający i poruszający komentarz do czystek etnicznych i okrucieństwa wojny przyniósł jej uznanie i prestiżową nagrodę Złotego Lwa na Biennale w Wenecji, potwierdzając jej pozycję jako artystki o silnym zaangażowaniu społecznym i politycznym.
The Artist Is Present (2010)
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych i docenionych performance’ów Mariny Abramović jest „The Artist Is Present”, zaprezentowany podczas jej retrospektywy w nowojorskim Museum of Modern Art (MoMA) w 2010 roku. Artystka przez oszałamiające 736 godzin i 30 minut siedziała nieruchomo w milczeniu, nawiązując kontakt wzrokowy z każdą osobą, która odważyła się usiąść naprzeciwko niej. Wystawę tę odwiedziło 750 000 osób, co świadczy o ogromnym wpływie tej intymnej interakcji na publiczność i jej znaczeniu w historii sztuki. Performans ten podkreślał siłę obecności i bezpośredniego kontaktu międzyludzkiego.
Kluczowe performanse Mariny Abramović – chronologia
| Rok | Tytuł performansu | Opis |
|---|---|---|
| 1973 | Rhythm 10 | Gra w „rosyjską ruletkę” z nożami między palcami. |
| 1974 | Rhythm 5 | Spalenie komunistycznej gwiazdy, wskoczenie do ognia, utrata przytomności. |
| 1974 | Rhythm 2 | Testowanie leków psychotropowych (katatonia, lek na schizofrenię). |
| 1974 | Rhythm 0 | Oddanie ciała do dyspozycji publiczności z użyciem 72 przedmiotów. |
| 1988 | The Great Wall Walk | Wspólne przejście z Ulayem Wielkiego Muru Chińskiego w celu zakończenia związku. |
| 1997 | Balkan Baroque | Szorowanie tysięcy zakrwawionych bydlęcych kości w odpowiedzi na wojny w Jugosławii. |
| 2010 | The Artist Is Present | Siedzenie w milczeniu i nawiązywanie kontaktu wzrokowego z widzami przez ponad 700 godzin w MoMA. |
Nagrody i osiągnięcia Mariny Abramović
Złoty Lew w Wenecji
W 1997 roku Marina Abramović została uhonorowana prestiżową nagrodą Złotego Lwa dla najlepszego artysty na Biennale w Wenecji. To wyróżnienie przyznano jej za poruszający performans „Balkan Baroque”, który stanowił mocny komentarz do wojen na Bałkanach i ich ludzkich kosztów. Złoty Lew jest jednym z najważniejszych wyróżnień w świecie sztuki współczesnej, a jego otrzymanie przez Abramović potwierdziło jej międzynarodową pozycję i artystyczne znaczenie.
Najważniejsze osiągnięcia:
- Złoty Lew na Biennale w Wenecji (1997) za performans „Balkan Baroque”.
- Uznanie za pionierkę sztuki performance i endurance art.
- Stworzenie ikonicznych dzieł takich jak „Rhythm 0”, „The Great Wall Walk” czy „The Artist Is Present”.
Instytucje i działalność Mariny Abramović
Marina Abramović Institute (MAI)
W 2007 roku Marina Abramović założyła fundację non-profit o nazwie Marina Abramović Institute (MAI). Instytut ten ma na celu promowanie i rozwijanie sztuki performance’u, oferując platformę dla długotrwałych działań artystycznych oraz prowadząc edukację w zakresie sztuki wytrzymałościowej. MAI stanowi centrum badawcze i twórcze, które wspiera artystów i badaczy zajmujących się tą wymagającą formą sztuki, dążąc do zachowania i propagowania dziedzictwa performance’u.
Kontrowersje i skandale związane z Mariną Abramović
Spór sądowy z Ulayem (2015)
W 2015 roku doszło do głośnego sporu sądowego między Mariną Abramović a jej byłym partnerem artystycznym, Ulayem. Ulay pozwał Marinę, twierdząc, że nie wypłaciła mu należnych tantiem ze sprzedaży wspólnych prac. W 2016 roku sąd w Amsterdamie wydał wyrok nakazujący artystce zapłatę ponad 250 000 euro zaległych tantiem oraz 23 000 euro kosztów sądowych. Dodatkowo, sąd nakazał poprawne podpisywanie wspólnych dzieł, co podkreśliło złożoność ich artystycznej i prywatnej relacji oraz odpowiedzialność za wspólne dziedzictwo.
Spirit Cooking (1996)
Projekt Mariny Abramović z 1996 roku, zatytułowany „Spirit Cooking”, stał się przedmiotem licznych teorii spiskowych, szczególnie po tym, jak został powiązany z politycznymi wydarzeniami. Projekt ten obejmował serię „afrodyzjakalnych przepisów” pisanych krwią świni na ścianach galerii. Przepisy te zawierały poetyckie, ale drastyczne instrukcje, takie jak „mieszanie świeżego mleka kobiecego ze świeżym nasieniem”. Choć artystka tłumaczyła je jako metaforyczne i symboliczne, ich kontrowersyjny charakter wywołał szerokie dyskusje i spekulacje.
Ciekawostki z życia Mariny Abramović
Symbolika kości
W 1995 roku Marina Abramović stworzyła pracę zatytułowaną „Cleaning the Mirror”. W ramach tego performance’u artystka przez trzy godziny szorowała brudny ludzki szkielet mydlinami. Ten symboliczny akt stanowił metaforę tybetańskich rytuałów śmierci, które przygotowują człowieka na spotkanie z własną śmiertelnością. Praca ta, podobnie jak wiele innych jej dokonań, zgłębia tematykę przemijania, oczyszczenia i akceptacji kruchości ludzkiego życia.
Marina Abramović, jako pionierka sztuki performance, uczy nas, że prawdziwa siła tkwi w odwadze do eksplorowania własnych granic i dzielenia się tą podróżą z innymi, nawet w obliczu bólu i niepewności.
Podsumowanie: Marina Abramović to ikona sztuki współczesnej, której ponad czterdziestoletnia kariera definiowana jest przez odważne i przełomowe performanse. Artystka, mając 79 lat (stan na styczeń 2026), nadal inspiruje swoim nieustannym badaniem granic ludzkiego ciała i umysłu, a także relacji międzyludzkich. Jej prace, takie jak „Rhythm 0” czy „The Artist Is Present”, nie tylko wstrząsnęły światem sztuki, ale również skłoniły miliony widzów do głębokiej refleksji nad kondycją ludzką, co potwierdza jej niezaprzeczalny wkład w rozwój sztuki performance.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co zrobiła Marina Abramović?
Marina Abramović zasłynęła jako pionierka sztuki performance, tworząc odważne i często kontrowersyjne prace, które eksplorują granice fizyczne i psychiczne ciała artysty. Jej dzieła często angażują publiczność w interaktywne doświadczenia, badając tematy takie jak ból, wytrzymałość, pamięć i relacje międzyludzkie.
Dlaczego Marina i Ulay się rozstali?
Marina Abramović i Ulay, jej długoletni partner artystyczny, rozstali się w dramatyczny sposób po tym, jak przeszli Wielki Mur Chiński osobno, co miało być ich ostatnim wspólnym dziełem. Po latach rozłąki spotkali się ponownie w ramach performance’u „The Artist Is Present”, gdzie ich emocjonalne ponowne zjednoczenie stało się symbolicznym zwieńczeniem ich wspólnej historii.
Czy Marina Abramovic ma dzieci?
Marina Abramović nie ma dzieci. Artystka wielokrotnie podkreślała, że jej życie zawsze było podporządkowane sztuce, a poświęcenie się macierzyństwu nie było zgodne z jej ścieżką twórczą.
Gdzie mieszka Marina Abramović?
Marina Abramović mieszka głównie w Nowym Jorku, gdzie posiada swoje studio i gallerię. Prowadzi również Fundację Marinę Abramović (MAI) w Stanach Zjednoczonych, która promuje sztukę performance i długotrwałe projekty artystyczne.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marina_Abramovi%C4%87
