Rumi: Życie i dziedzictwo największego poety mistyka islamu

0

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, powszechnie znany jako Rumi, był jednym z najwybitniejszych perskich poetów, uczonym prawnikiem i mistycznym sufickim, którego twórczość na stałe wpisała się w kanon literatury światowej. Urodzony 30 września 1207 roku, na dzień dzisiejszy ma 817 lat, a zmarł w wieku 66 lat. Jego życie uległo radykalnej przemianie po przełomowym spotkaniu z mistycznym wędrowcem Szamsem z Tabrizu w 1244 roku, które zainspirowało go do porzucenia kariery jurysty i rozpoczęcia twórczości poetyckiej, która do dziś fascynuje czytelników na całym świecie swoimi uniwersalnymi przesłaniami o miłości i duchowości.

Rumi, którego przydomek „Rumi” oznacza dosłownie „Rzymianin” ze względu na jego długotrwałe życie w Anatolii, jest dziś uznawany za jednego z najwybitniejszych poetów sufickich i myślicieli mistycznych w historii islamu. Jego twórczość, przetłumaczona na dziesiątki języków, wywarła olbrzymi i nieprzemijający wpływ na myśl duchową, literacką oraz kulturową na przestrzeni wieków. Choć zmarł 17 grudnia 1273 roku, jego dziedzictwo żyje nieustannie poprzez założony po jego śmierci zakon Mevlevi, znany jako Zakon Wirujących Derwiszy, oraz poprzez jego ponadczasowe dzieła, które nadal inspirują i poruszają serca czytelników na całym świecie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 817 lat (na rok 2024)
• Żona/Mąż: Gowhar Khatun
• Dzieci: Sultan Walad, Ala-eddin Chalabi
• Zawód: Poeta, prawnik, mistyk suficki
• Główne osiągnięcie: Stworzenie dzieł o uniwersalnym przesłaniu miłości i duchowości, m.in. „Masnavi” i „Divan-e Shams-e Tabrizi”.

Podstawowe informacje biograficzne

Data i miejsce urodzenia

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī przyszedł na świat 30 września 1207 roku w mieście Wakhsh, położonym na wschodnim brzegu rzeki o tej samej nazwie. Obecnie jest to obszar Tadżykistanu, a w czasach jego narodzin tereny te wchodziły w skład rozległego Imperium Chorezmijskiego, będącego ważnym ośrodkiem kultury perskiej.

Pochodzenie i etniczność

Rumi wywodził się z rodziny pochodzenia perskiego, która pielęgnowała głębokie tradycje intelektualne i duchowe. Jego ojciec, Bahâ’ uddîn Walad, był cenionym kaznodzieją, prawnikiem i sufickim mistrzem, znanym jako „Sułtan Uczonych”. Taka rodzinna tradycja stanowiła solidny fundament dla późniejszego rozwoju duchowego i intelektualnego samego Rumiego.

Znaczenie imienia i przydomków

Przydomek „Rumi” dosłownie oznacza „Rzymianin” i nawiązuje do faktu, że poeta spędził znaczną część swojego życia w Anatolii, która w tamtych czasach była częścią Cesarstwa Bizantyjskiego, określanego przez muzułmanów jako „Rum”. W świecie perskojęzycznym i w Iranie często nazywany jest „Mawlānā” lub „Molānā”, co w języku arabskim oznacza „nasz mistrz”. W Turcji z kolei powszechnie stosuje się formę „Mevlânâ”, która również oddaje szacunek i uznanie dla jego osoby.

Tytuły honorowe

Ze względu na swój ogromny wkład w myśl islamską i suficką, Rumi nosił wiele tytułów honorowych. Najczęściej używane formy to „Mawlānā” lub „Molānā” (w świecie perskim) oraz „Mevlânâ” (w Turcji), które podkreślają jego pozycję jako szanowanego duchowego przewodnika, teologa i mistrza.

Data i okoliczności śmierci

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī zmarł 17 grudnia 1273 roku w Konyi, która wówczas była stolicą Sułtanatu Rum. Miał 66 lat. Jego śmierć była początkiem wielkiego kultu, a jego mauzoleum w Konyi stało się jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w Turcji, symbolizującym duchowy most między Wschodem a Zachodem.

Życie prywatne

Rodzice i tradycja rodzinna

Ojcem Rumiego był Bahā ud-Dīn Walad, wybitny teolog i mistyk, który zyskał przydomek „Sułtan Uczonych”. Rodzina Rumiego od pokoleń była związana z nauczaniem islamu w ramach liberalnej szkoły hanaficko-maturydyjskiej, co miało kluczowe znaczenie dla duchowego i intelektualnego rozwoju poety.

Małżeństwa i potomstwo

W 1225 roku Rumi poślubił Gowhar Khatun. Owocem tego związku było dwóch synów: Sultan Walad i Ala-eddin Chalabi. Syn Sultan Walad odegrał znaczącą rolę w kontynuowaniu duchowego dziedzictwa ojca, stając się później założycielem zakonu Mevlevi, znanego jako Zakon Wirujących Derwiszy.

Ucieczka przed Mongołami

Gdy Rumi miał około 5-13 lat, jego rodzina była zmuszona do opuszczenia swoich domów w Azji Środkowej z powodu najazdów hord mongolskich. Długa i trudna podróż wiodła rodzinę przez miasta takie jak Samarkanda, Niszapur, Bagdad, aż do Hidżazu i Damaszku. Ta przymusowa emigracja z pewnością głęboko wpłynęła na młodego chłopca i jego późniejsze postrzeganie świata.

Kariera i edukacja

Edukacja religijna i prawnicza

Po śmierci ojca w 1231 roku, 25-letni Rumi przejął jego obowiązki jako islamski molvi (nauczyciel). Następnie przez kolejne dziewięć lat pogłębiał swoją wiedzę pod kierunkiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego, zdobywając wszechstronne wykształcenie w dziedzinie prawa islamskiego i nauk duchowych.

Działalność jako jurysta

Zanim Rumi stał się powszechnie znanym poetą, cieszył się uznaniem jako islamski prawnik w Konyi. W tej roli wydawał fatwy, wygłaszał kazania i nauczał studentów, aktywnie angażując się w życie religijne i społeczne tamtych czasów.

Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu

15 listopada 1244 roku Rumi doświadczył przełomowego momentu w swoim życiu, spotykając wędrownego derwisza Szamsa z Tabrizu. Ich intensywna relacja mistrz-uczeń stała się katalizatorem jego duchowej przemiany, skłaniając go do porzucenia dotychczasowych obowiązków na rzecz głębszego poszukiwania duchowego.

Zniknięcie Szamsa i narodziny poety

Po tajemniczym zniknięciu Szamsa z Tabrizu w grudniu 1248 roku, Rumi pogrążył się w głębokim cierpieniu i tęsknocie. To właśnie te intensywne emocje stały się źródłem jego niezwykłej twórczości poetyckiej, w której poszukiwał duchowej jedności z utraconym przyjacielem. Rozpacz Jalal ad-Dina była impulsem do tworzenia wierszy.

Dzieła i twórczość

Główne dzieła poetyckie

Monumentalne dzieło Rumiego, „Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī)”, jest powszechnie uważane za jedno z najwybitniejszych dzieł literatury perskiej, często określane mianem „Koran w języku perskim”. Jest to obszerny poemat duchowy, który stanowi kompendium nauk sufickich. Drugim ważnym zbiorem jest „Divan-e Shams-e Tabrizi”, zawierający liryczne wiersze i gazale, napisane pod wpływem jego relacji z Szamsem z Tabrizu. Dzieło to jest wyrazem ekstatycznej miłości mistycznej i stanowi świadectwo jego duchowej podróży. Szam-i Tabrizi był dla niego natchnieniem, a jego wiersze, powstałe po rozstaniu z Szamsem, oddzieleni w duszy, są pełne bólu i tęsknoty. W samą postać Szamsa, po czterdziestu dniach szams odnalazł ukojenie.

Dzieła prozą

Oprócz swojej niezwykłej poezji, Rumi pozostawił po sobie również znaczące dzieła pisane prozą. Wśród nich wyróżniają się „Fihi ma fihi”, które stanowi zapis jego rozmów i wykładów, oferując wgląd w jego myśli i nauki. Kolejnym ważnym dziełem są „Majalis-i Sab’a” (Siedem Kazań), a także „Maktubat”, będący zbiorem jego listów. Te prace prozą uzupełniają obraz Rumiego jako wszechstronnego myśliciela i duchowego przewodnika.

Dziedzictwo i wpływ

Status „najpopularniejszego poety świata”

Rumi jest powszechnie uznawany za najpopularniejszego poetę na świecie. Jego dzieła zostały przetłumaczone na dziesiątki języków, docierając do czytelników z różnych kultur i środowisk. W ostatnich latach Rumi zdobył szczególną popularność w Stanach Zjednoczonych, stając się tam najlepiej sprzedającym się poetą. Jego uniwersalne przesłanie o miłości, pokoju i duchowej jedności przemawia do ludzi niezależnie od ich pochodzenia czy wyznania.

Uznanie UNESCO

W 2007 roku, z okazji 800-lecia narodzin Rumiego, UNESCO wybiło pamiątkowy medal, aby uczcić jego nieoceniony wkład w kulturę światową. To prestiżowe wyróżnienie podkreśla uniwersalne znaczenie jego twórczości w promowaniu idei pokoju, tolerancji i dialogu międzykulturowego.

Zakon Wirujących Derwiszy i praktyka Sama

Po śmierci Rumiego, jego syn Sultan Walad wraz z uczniami założył zakon Mevlevi, znany na całym świecie jako Zakon Wirujących Derwiszy. Członkowie tego zakonu słyną z ceremonii Sama, która polega na mistycznym tańcu, znanym jako wirowanie. Rumi spopularyzował praktykę wirowania jako formę medytacji i modlitwy, wierząc, że muzyka i taniec mogą pomóc duszy uwolnić się z więzów materialnego świata i zbliżyć do boskości. Ta mistyczna forma ekspresji jest kluczowym elementem dziedzictwa Rumiego i jest praktykowana do dziś w ramach obiegowym po okręgu wokół szejcha zgromadzenia, w celu praktyk sufizmu.

Uniwersalizm i tolerancja

Rumi był znany ze swojego niezwykle otwartego podejścia do ludzi różnych wyznań i światopoglądów. W swoich naukach konsekwentnie podkreślał, że droga do Boga prowadzi przede wszystkim przez miłość, a nie przez sztywne przestrzeganie rytuałów czy dogmatów. Jego uniwersalistyczne przesłanie, głoszące, że religie stanowią drogę do tej samej prawdy, sprawia, że jego nauki są nadal aktualne i inspirujące.

Miejsce spoczynku

Mauzoleum Rumiego w Konyi, obecnie znane jako Muzeum Mevlana, jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji. Stanowi ono nie tylko miejsce spoczynku wielkiego mistrza, ale także symbol duchowego mostu łączącego Wschód i Zachód. Rocznicę śmierci Rumiego w Konyi celebruje się uroczystym pokazem, upamiętniającym jego życie i twórczość.

Kluczowe wydarzenia w życiu Rumiego

Chronologia życia

Życie Rumiego było serią kluczowych momentów, które ukształtowały jego duchową i artystyczną ścieżkę:

• 30 września 1207 r.: Urodziny Jalāl al-Dīna Muḥammada Rūmī w Wakhsh.
• Ok. 1212-1220 r.: Ucieczka rodziny przed Mongołami, podróż przez Samarkandę, Niszapur, Bagdad.
• 1225 r.: Ślub z Gowhar Khatun w Karamanie.
• 1231 r.: Śmierć ojca, Bahā ud-Dīn Walada; Rumi przejmuje jego obowiązki.
• 1231-1240 r.: Kształcenie pod okiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego.
• 15 listopada 1244 r.: Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu.
• Grudzień 1248 r.: Tajemnicze zniknięcie Szamsa z Tabrizu.
• 17 grudnia 1273 r.: Śmierć Rumiego w Konyi.

Najważniejsze dzieła

Dzieła literackie i duchowe

Twórczość Rumiego obejmuje dzieła o fundamentalnym znaczeniu dla literatury perskiej i myśli sufickiej:

• Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī): Monumentalny poemat duchowy, często nazywany „Koranem w języku perskim”. Zawiera opowieści, przypowieści i alegorie, które ilustrują zasady sufizmu.
• Divan-e Shams-e Tabrizi: Zbiór lirycznych wierszy (gazali), będący wyrazem ekstatycznej miłości mistycznej i duchowego poszukiwania zainspirowanego przez Szamsa.
• Fihi ma fihi: Zapis rozmów i wykładów Rumiego, oferujący wgląd w jego filozofię i nauki.
• Majalis-i Sab’a: Siedem Kazań, prezentujących jego nauki w formie kaznodziejskiej.
• Maktubat: Zbiór listów, w których Rumi dzieli się swoimi myślami i radami.

Nagrody i uznanie

Wyróżnienia i wpływ

Choć Rumi tworzył w XIII wieku, jego dziedzictwo jest ciągle doceniane i celebrowane.

• Status „najpopularniejszego poety świata”: Jego dzieła są tłumaczone na dziesiątki języków i cieszą się ogromną popularnością na całym świecie.
• Uznanie UNESCO (2007 r.): Z okazji 800-lecia jego urodzin, UNESCO wydało pamiątkowy medal upamiętniający jego wkład w kulturę światową i promowanie idei pokoju oraz tolerancji.

Rytuały i duchowość

Praktyki sufickie inspirowane Rumim

Dziedzictwo Rumiego jest żywe nie tylko w literaturze, ale także w praktykach duchowych, z których najbardziej znana jest ceremonia Sama:

• Zakon Wirujących Derwiszy (Mevlevi): Założony po śmierci Rumiego przez jego syna Sultana Walada, zakon ten jest znany na całym świecie z mistycznego tańca wirowania.
• Sufi Whirling: Rumi wprowadził lub spopularyzował praktykę wirowania jako formę medytacji i modlitwy, wierząc, że muzyka i taniec mogą pomóc duszy uwolnić się z więzów materialnego świata.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Interesujące historie z życia Rumiego

Życie Rumiego obfituje w fascynujące anegdoty i wydarzenia, które dodają głębi jego biografii.

• Spotkanie z Attarem: Według legendy, podczas ucieczki przed Mongołami, młody Rumi spotkał w Niszapurze wielkiego poetę Attara. Attar miał zobaczyć ojca Rumiego idącego przed synem i powiedzieć: „Oto morze, za którym płynie ocean”.
• Kontrowersje wokół relacji z Szamsem: Intensywna więź Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów w Konyi. Zarzucano mu zaniedbywanie obowiązków religijnych i zbytnią fascynację tajemniczym derwiszem.

Warto wiedzieć: Rumi jest często określany „poetą miłości” ze względu na głęboki i uniwersalny charakter jego lirycznych wierszy, które poruszają tematykę miłości duchowej i ludzkiej, często traktując obie te formy jako ścieżki prowadzące do boskości.

Podsumowując, przesłanie Rumiego o uniwersalnej miłości i duchowym poszukiwaniu jest ponadczasowe i stanowi inspirację do otwarcia serca na innych, niezależnie od różnic. Jego dzieła, przesiąknięte mądrością i poetycką wrażliwością, nadal przemawiają do ludzkości, przypominając o fundamentalnych wartościach i dążeniu do duchowej pełni.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi