Schubert: Franz Schubert – kompozytor, twórczość, muzyka, biblioteka.

0

Franz Peter Schubert, urodzony 31 stycznia 1797 roku w Himmelpfortgrund, na przedmieściach Wiednia, był jednym z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu. Mimo krótkiego, bo zaledwie 31-letniego życia, które zakończył 19 listopada 1828 roku, pozostawił po sobie imponujący dorobek artystyczny, obejmujący ponad 600 pieśni, a także znaczące dzieła symfoniczne i kameralne. Jego twórczość, która za życia była doceniana głównie przez wąskie grono przyjaciół, pośmiertnie zyskała światowe uznanie, wpływając na rozwój muzyki XIX i XX wieku.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 1828 miał 31 lat.
• Żona/Mąż: Brak danych.
• Dzieci: Brak danych.
• Zawód: Kompozytor.
• Główne osiągnięcie: Mistrz niemieckiej pieśni artystycznej (Lieder), autor ponad 600 pieśni, a także znaczących dzieł symfonicznych i kameralnych.

Franz Schubert: Podstawowe informacje

Data i miejsce urodzenia

Franz Peter Schubert urodził się 31 stycznia 1797 roku w Himmelpfortgrund, które w tamtym czasie stanowiło przedmieście Wiednia, a obecnie jest częścią dzielnicy Alsergrund. To właśnie wiedeńska tradycja muzyczna stała się tłem dla rozwoju jego niezwykłego talentu.

Pochodzenie i korzenie rodzinne

Korzenie rodziny Franza Schuberta sięgają prowincji Zuckmantel na Śląsku Austriackim, dzisiejszych Zlatých Hor. Jego ojciec, Franz Theodor Florian Schubert, przybył do Wiednia z tych terenów w 1784 roku i dwa lata później objął posadę nauczyciela w Himmelpfortgrund. To właśnie ojciec zaszczepił w młodym Franzu zamiłowanie do muzyki, choć sam był przede wszystkim nauczycielem.

Data i okoliczności śmierci

Franz Schubert zmarł w młodym wieku 31 lat, 19 listopada 1828 roku w Wiedniu. Oficjalnie jako przyczynę jego śmierci podano dur brzuszny. Jednakże, współcześni historycy sztuki i biografowie często skłaniają się ku teorii, że bezpośrednią przyczyną mogła być syfilis, która w tamtych czasach była chorobą powszechną i śmiertelną, co mogło przyczynić się do pogorszenia jego stanu zdrowia.

Wczesna edukacja muzyczna

Talent muzyczny Franza Schuberta ujawnił się bardzo wcześnie. W wieku zaledwie sześciu lat rozpoczął naukę gry na pianinie pod okiem swojego starszego brata Ignaza. Jego postępy były tak błyskawiczne, że w ciągu kilku miesięcy przewyższył umiejętności brata. W wieku ośmiu lat otrzymał pierwsze lekcje gry na skrzypcach od swojego ojca, szybko osiągając poziom pozwalający na wykonywanie łatwych duetów, co świadczyło o jego niezwykłym muzycznym darze.

Rodzina i życie prywatne Franza Schuberta

Rodzice i liczne rodzeństwo

Franz Peter Schubert był dwunastym dzieckiem Franza Theodora Floriana Schuberta, nauczyciela parafialnego, oraz Marii Elisabeth Kathariny Vietz. Niestety, rodzina ta doświadczyła wielkiej tragedii – z czternaściorga dzieci aż dziewięcioro zmarło w niemowlęctwie. Ta wczesna strata bliskich z pewnością wpłynęła na wrażliwość i emocjonalność młodego kompozytora, znajdując odzwierciedlenie w jego głębokiej i nierzadko melancholijnej muzyce.

Niespełniona miłość do Therese Grob

W 1814 roku Franz Schubert poznał Therese Grob, utalentowaną sopranistkę, dla której tworzył utwory liturgiczne i która brała udział w prawykonaniach jego dzieł. Jego plany matrymonialne wobec niej zostały jednak udaremnione przez surowe prawo z 1815 roku, które wymagało od narzeczonego udowodnienia posiadania wystarczających środków finansowych na utrzymanie rodziny. Brak stabilności finansowej uniemożliwił realizację tego związku, co stanowiło dla niego bolesne rozczarowanie.

Wsparcie od Josepha von Spauna

Kluczową postacią w życiu Franza Schuberta był jego przyjaciel Joseph von Spaun, którego poznał podczas nauki w Stadtkonvikt. Przyjaźń ta trwała aż do śmierci kompozytora i była źródłem nieocenionego wsparcia. Spaun, który znajdował się w lepszej sytuacji finansowej, aktywnie pomagał ubogiemu Schubertowi. Dostarczał mu między innymi papier nutowy, na który młodego twórcy często nie było stać, umożliwiając mu tym samym dalszą pracę i komponowanie w trudnych warunkach.

Mieszkanie u Franza von Schobera

W 1816 roku Franz Schubert podjął ważną decyzję życiową, przeprowadzając się do domu matki swojego przyjaciela, Franza von Schobera. Ta zmiana otoczenia okazała się przełomowa – Schubert zdecydował się porzucić niechcianą pracę nauczyciela w szkole ojca i całkowicie poświęcić się komponowaniu. Okres ten był niezwykle płodny artystycznie, pozwalając mu na realizację własnych pasji twórczych.

Stan zdrowia i psychika

Biografowie Franza Schuberta często wskazują na jego skłonność do zaburzeń nastroju, sugerując, że mógł on cierpieć na cyklotymię. Okresy, w których pracował jako nauczyciel, były naznaczone drętwotą i niezadowoleniem, co może być interpretowane jako wczesne objawy depresji lub innych zaburzeń psychicznych. Jego wrażliwość i skłonność do melancholii często znajdowały odzwierciedlenie w jego głębokiej i emocjonalnej muzyce, która poruszała najczulsze struny ludzkiej duszy.

Kariera i edukacja Franza Schuberta

Stypendium w Stadtkonvikt

Dzięki swojemu wybitnemu talentowi wokalnemu, w listopadzie 1808 roku Franz Schubert otrzymał stypendium chóralne w Cesarskim Seminarium, znanym jako Stadtkonvikt. Pobyt w tej prestiżowej instytucji umożliwił mu dostęp do bogatego świata muzyki i stał się fundamentem jego edukacji. Miał tam okazję poznać symfonie Mozarta i Haydna oraz wczesne dzieła Ludwiga van Beethovena, którego twórczością darzył ogromny podziw i która stanowiła dla niego inspirację.

Nauka u Antonio Salieriego

Antonio Salieri, będący w tamtym czasie czołową postacią wiedeńskiego życia muzycznego i nadwornym kompozytorem, dostrzegł talent młodego Schuberta już w 1804 roku. Później, aż do 1817 roku, Salieri prywatnie szkolił go w zakresie teorii muzyki i kompozycji. Ta formalna edukacja pod okiem tak uznanego mistrza znacząco wpłynęła na rozwój warsztatu kompozytorskiego Franza, kształtując jego umiejętności i warsztat.

Praca w szkole ojca

Po opuszczeniu seminarium w 1813 roku, Franz Schubert przeszedł szkolenie nauczycielskie, zgodnie z wolą ojca. Następnie przez ponad dwa lata pracował w szkole swojego ojca w Lichtental, gdzie uczył najmłodsze dzieci. Był to dla niego okres ciężkiej i nużącej pracy, który często kontrastował z jego pasją do tworzenia muzyki. Praca ta nie przynosiła mu satysfakcji ani artystycznego spełnienia, co skłoniło go do poszukiwania innych ścieżek kariery.

Jedyny autorski koncert

Dopiero w marcu 1828 roku, zaledwie osiem miesięcy przed śmiercią, Franz Schubert zorganizował jedyny w swojej karierze publiczny koncert poświęcony wyłącznie jego własnym utworom. Wydarzenie to spotkało się z bardzo dobrym przyjęciem ze strony publiczności i krytyków, stanowiąc ukoronowanie jego dotychczasowej twórczości i dowód na rosnące uznanie jego talentu, choć przyszło ono stosunkowo późno.

Twórczość muzyczna Franza Schuberta

Niesamowita płodność twórcza w 1815 roku

Rok 1815 był jednym z najbardziej produktywnych w całym życiu Franza Schuberta, okresem niezwykłej eksplozji twórczej. W tym czasie skomponował ponad 20 000 taktów muzyki. Wśród utworów powstałych w tym niezwykłym roku znalazło się dziewięć dzieł kościelnych, jedna symfonia oraz około 140 pieśni (Lieder), co świadczy o jego niezwykłej energii twórczej i wszechstronności, pozwalającej mu na realizację w różnych gatunkach muzycznych.

Dorobek w dziedzinie pieśni (Lieder)

Franz Schubert jest powszechnie uznawany za mistrza niemieckiej pieśni artystycznej, gatunku, który wyniósł do rangi arcydzieła. Pozostawił po sobie ponad 600 utworów tego gatunku, które na stałe wpisały się do kanonu muzyki klasycznej. Do najsłynniejszych i najbardziej poruszających pieśni należą arcydzieła takie jak „Erlkönig”, „Gretchen am Spinnrade” czy powszechnie znane „Ave Maria”. Jego pieśni charakteryzują się głębią emocjonalną i doskonałym oddaniem nastroju tekstu, często inspirowanego poezją Goethego czy Schillera, co czyni je wyjątkowymi dziełami sztuki.

Najważniejsze pieśni Franza Schuberta:

• „Erlkönig”
• „Gretchen am Spinnrade”
• „Ave Maria”

Twórczość symfoniczna i kameralna

Mimo krótkiego życia, Franz Schubert skomponował siedem pełnych symfonii, a także szereg innych dzieł o znaczącej wartości artystycznej, które dowodzą jego mistrzostwa w różnych formach muzycznych. Wśród jego symfonii na szczególną uwagę zasługują VIII Symfonia h-moll, znana jako „Niedokończona”, ze względu na brak jej drugiego fragmentu, oraz IX Symfonia C-dur, nosząca tytuł „Wielka”. Jego dorobek obejmuje również bogactwo muzyki kameralnej, w tym kwartety smyczkowe i tria fortepianowe, które są cenione za innowacyjność i piękno.

Wczesne kompozycje rodzinne

Początki twórczości Franza Schuberta były silnie związane z jego rodziną i wspólnym muzykowaniem. Pierwsze kwartety smyczkowe pisał z myślą o rodzinnym zespole muzycznym. W tym amatorskim składzie sam grał na altówce, jego bracia Ferdinand i Ignaz na skrzypcach, a ojciec na wiolonczeli. Ta rodzinna aktywność muzyczna stanowiła ważny etap w jego rozwoju artystycznym, pozwalając na praktyczne ćwiczenie i eksplorowanie form muzycznych.

Uznanie i sława Franza Schuberta

Pośmiertna sława i odkrycie talentu

Za życia uznanie dla Franza Schuberta ograniczało się głównie do wąskiego kręgu jego przyjaciół i wielbicieli w Wiedniu, często podczas tzw. „Schubertiady” – wieczorów muzycznych poświęconych jego twórczości. Prawdziwa, szeroka sława przyszła dopiero dekady po jego śmierci. Kompozytorzy pokroju Feliksa Mendelssohna, Roberta Schumanna, Ferenca Liszta i Johannesa Brahmsa odkryli jego dzieła i zaczęli je aktywnie promować, przyczyniając się do ugruntowania jego pozycji jako jednego z najważniejszych twórców w historii muzyki światowej.

Ciekawostki z życia Franza Schuberta

Niezwykły talent pedagogiczny Michaela Holzera

Michael Holzer, organista z Lichtental, który udzielał lekcji młodemu Schubertowi, wyrażał głęboki podziw dla jego talentu, mówiąc, że chłopiec wiedział już wszystko, co on sam próbował mu przekazać. Potwierdza to niezwykłą intuicję muzyczną i wczesne dojrzewanie artystyczne Schuberta, które zadziwiało nawet doświadczonych muzyków.

Ćwiczenia w magazynie fortepianów

Jako dziecko, Franz Schubert zaprzyjaźnił się z czeladnikiem stolarskim. Dzięki tej przyjaźni miał możliwość ćwiczyć grę na instrumentach znacznie lepszej jakości. Czeladnik zabierał go bowiem do sąsiedniego magazynu fortepianów, gdzie młody kompozytor mógł doskonalić swoje umiejętności na instrumentach, na które w domu nie miałby dostępu, co było dla niego cennym doświadczeniem.

Upamiętnienie matki

Przyjmuje się, że niedokończony „Oktet na instrumenty dęte” (D 72), skomponowany przez Franza Schuberta w 1812 roku, miał na celu upamiętnienie śmierci jego matki, Marii Elisabeth. Ten smutny moment w życiu kompozytora mógł być inspiracją do stworzenia tego poruszającego utworu, odzwierciedlającego jego żal i emocje związane z utratą bliskiej osoby.

Chronologia życia i twórczości Franza Schuberta

Poniższa tabela przedstawia kluczowe daty i wydarzenia z życia oraz kariery Franza Schuberta, ukazując jego drogę od wczesnych lat do śmierci i podkreślając najważniejsze momenty jego życia i twórczości.

Kontrowersje

Debata nad seksualnością

W 1989 roku muzykolog Maynard Solomon wysunął tezę o homoseksualnych skłonnościach Franza Schuberta. Teoria ta wywołała gorącą debatę w świecie naukowym i wśród biografów kompozytora, otwierając nowe, choć kontrowersyjne, perspektywy interpretacji jego życia i twórczości, podkreślając złożoność biografii artysty.

Franz Schubert, którego życie było naznaczone zarówno twórczym geniuszem, jak i osobistymi trudnościami, pozostawił nam spuściznę niezwykłej, poruszającej muzyki. Jego pieśni, symfonie i dzieła kameralne do dziś stanowią fundament repertuaru muzyki klasycznej, a jego wpływ na rozwój romantyzmu w muzyce jest nie do przecenienia, inspirując kolejne pokolenia artystów i słuchaczy na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Schubert