Verrocchio: Andrea del Verrocchio, rzeźba XV wieku, Leonardo, Bargello

0

Andrea del Verrocchio, właściwie Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni, urodził się we Florencji około 1435 roku. Był jednym z najwybitniejszych i najbardziej wszechstronnych artystów włoskiego renesansu, cenionym za swoje mistrzostwo w rzeźbie, malarstwie i złotnictwie. Zmarł w Wenecji w 1488 roku, pozostawiając po sobie monumentalne dziedzictwo artystyczne. Choć nigdy nie założył własnej rodziny, jego życie zawodowe było niezwykle bogate, a jego warsztat stał się kolebką dla przyszłych geniuszy, w tym samego Leonarda da Vinci.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na rok 1488 (rok śmierci) miał około 52-53 lat.
• Żona/Mąż: Nieżonaty.
• Dzieci: Bezdzietny.
• Zawód: Rzeźbiarz, malarz, złotnik.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z najwybitniejszych mistrzów renesansu, wychowawca Leonarda da Vinci, autor monumentalnych dzieł rzeźbiarskich i malarskich, w tym pomnika Bartolomeo Colleoniego.

Andrea del Verrocchio: Biografia Mistrza Renesansu

Podstawowe Informacje o Artyście

Pełne imię i nazwisko oraz pochodzenie

Andrea del Verrocchio, znany szerzej pod tym właśnie pseudonimem, formalnie nosił imię Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni. Artysta urodził się we Florencji, jednym z kluczowych centrów artystycznych włoskiego renesansu, około 1435 roku. Pseudonim „Verrocchio” przyjął prawdopodobnie po swoim mistrzu, który był cenionym złotnikiem, co silnie wpłynęło na kształtowanie się artystycznej tożsamości młodego Andrei. Jego florenckie pochodzenie i wczesne kontakty z mistrzami złotnictwa stanowiły fundament dla jego późniejszej wszechstronności.

Okres życia i śmierci

Życie Andrei del Verrocchio przypadło na burzliwy, ale niezwykle płodny okres włoskiego renesansu. Artysta zmarł w 1488 roku w Wenecji, mieście, do którego przeniósł się pod koniec swojej kariery, aby pracować nad swoim ostatnim wielkim dziełem. W chwili śmierci Andrea del Verrocchio miał około 52-53 lat. Jego przedwczesna śmierć była znaczącą stratą dla świata sztuki, jednak pozostawił po sobie dziedzictwo, które na zawsze zapisało się w historii malarstwa i rzeźby.

Główne dziedziny twórczości

Andrea del Verrocchio był artystą niezwykle wszechstronnym, którego talent rozkwitał w wielu dziedzinach. Uznawany jest za jednego z najważniejszych rzeźbiarzy, malarzy i złotników epoki. Prowadził prestiżowy warsztat we Florencji, który stał się kuźnią talentów, a pod koniec życia otworzył nową pracownię w Wenecji. Jego umiejętności obejmowały zarówno precyzyjne rzemiosło złotnicze, jak i monumentalne dzieła rzeźbiarskie oraz wyrafinowane malarstwo. Ta wszechstronność czyni go postacią unikalną w historii sztuki.

Życie Prywatne i Rodzina

Stan cywilny i potomstwo

Andrea del Verrocchio nigdy nie wstąpił w związek małżeński i nie założył własnej rodziny. Pozostał bezdzietny, co nie oznaczało jednak braku odpowiedzialności za bliskich. Jego sytuacja rodzinna wymagała od niego przez całe życie zapewnienia wsparcia finansowego niektórym członkom swojej rodziny. Ta troska o krewnych stanowi ważny aspekt jego życia prywatnego, choć szczegóły dotyczące jego codzienności pozostają skromne w dostępnych źródłach.

Status społeczny i przynależność do gildii

Choć niewiele wiadomo o szczegółach jego prywatnej codzienności, Andrea del Verrocchio posiadał ugruntowany status zawodowy i przynależność do elity artystycznej Florencji. Był członkiem Gildii św. Łukasza, prestiżowej organizacji zrzeszającej malarzy i innych artystów. Przynależność ta potwierdzała jego pozycję w społeczeństwie i jego zaangażowanie w życie artystycznej społeczności miasta. Gildia św. Łukasza odgrywała kluczową rolę w rozwoju sztuki renesansowej, a jej członkowie cieszyli się dużym prestiżem.

Kariera Zawodowa i Edukacja

Początki kariery i wpływ mistrza

Droga zawodowa Andrei del Verrocchio rozpoczęła się od nauki złotnictwa. To właśnie ten fach ukształtował jego niezwykle precyzyjną technikę, która później znalazła odzwierciedlenie w jego pracach rzeźbiarskich i odlewniczych. Wpływ mistrza złotnika był widoczny w dbałości o detale, wyrafinowaniu formy i doskonałości wykonania, które charakteryzowały jego późniejsze dzieła. Umiejętność pracy z metalem, zwłaszcza z brązem, stała się jednym z jego znaków rozpoznawczych.

Okres największego rozwoju i mecenat

Największy rozwój kariery Andrei del Verrocchio przypadł na ostatnie dwadzieścia lat jego życia. Okres ten był ściśle związany z potężnym mecenatem rodu Medyceuszy, a w szczególności Wawrzyńca Wspaniałego (Lorenzo de’ Medici). Wpływ Medyceuszy zapewnił artyście dostęp do prestiżowych zleceń i możliwość realizacji ambitnych projektów, które umocniły jego pozycję jako czołowego artysty epoki. Mecenat ten był kluczowy dla rozwoju jego twórczości i umożliwienia mu realizacji jego artystycznych wizji, w tym monumentalnych dzieł.

Verrocchio jako pedagog i jego warsztat

Andrea del Verrocchio był nie tylko wybitnym artystą, ale również znakomitym pedagogiem. Florencki poeta Ugolino Verino pisał o nim w niezwykle pochlebnych słowach, stwierdzając, że „cokolwiek malarze mają w sobie dobrego, pili ze źródła Verrocchia”. Jego warsztat we Florencji był miejscem, gdzie kształciły się największe talenty renesansu. To właśnie tam młodzi artyści mogli rozwijać swoje umiejętności pod okiem mistrza o wszechstronnej wiedzy i niezrównanej precyzji. Atmosfera panująca w jego pracowni sprzyjała kreatywności i wymianie myśli.

Ważni współpracownicy i uczniowie

Warsztat Andrei del Verrocchio był prawdziwą kuźnią talentów. Kształcili się w nim przyszli mistrzowie epoki, a wśród nich najbardziej znany Leonardo da Vinci oraz Lorenzo di Credi. Współpraca z takimi artystami jak Pietro Perugino czy Domenico Ghirlandaio również stanowiła ważny element działalności pracowni. Obecność tak wielu utalentowanych jednostek w jednym miejscu sprzyjała powstawaniu innowacyjnych dzieł i wymianie artystycznych doświadczeń, co miało niebagatelny wpływ na rozwój sztuki tamtych czasów.

Dorobek Artystyczny: Malarstwo

Najsłynniejsze dzieła malarskie

Jednym z najsłynniejszych dzieł malarskich Andrei del Verrocchio jest obraz „Chrzest Chrystusa” (1474–1475). Przy tworzeniu tego dzieła pomagał mu młody Leonardo da Vinci, który namalował jednego z aniołów. Według Giorgio Vasariego, Andrea miał być tak olśniony talentem swojego ucznia, że postanowił porzucić malarstwo, widząc, że Leonardo go przewyższył. To anegdota, która podkreśla geniusz zarówno mistrza, jak i ucznia, i która na stałe wpisała się w historię sztuki.

Wczesne i później przypisane prace malarskie

Obraz „Madonna z siedzącym dzieckiem” (tempera na desce), znajdujący się obecnie w Gemäldegalerie w Berlinie, datowany jest na lata 1468–1470 i jest uznawany za jedno z jego wczesnych dzieł malarskich. Dzieło „Dziewica z Dzieciątkiem i dwoma aniołami” z National Gallery w Londynie zostało mu oficjalnie przypisane dopiero około 2010 roku, po przeprowadzeniu gruntownych prac konserwatorskich, co świadczy o ciągłym procesie odkrywania i rewaloryzacji jego dorobku. Obraz „Tobiasz i anioł” (1470–1475) był prawdopodobnie prywatnym obrazem dewocyjnym, a w jego powstaniu mógł pomagać Domenico Ghirlandaio, co ponownie podkreśla współpracę artystów w tamtym okresie.

Niedokończone dzieła malarskie

Ostatnie malarskie dzieło Andrei del Verrocchio, „Madonna na tronie ze św. Janem Chrzcicielem i św. Donatem” znajdujące się w katedrze w Pistoi, pozostało niedokończone przez mistrza. Dzieło to zostało sfinalizowane przez jego ucznia, Lorenzo di Credi, co jest kolejnym dowodem na silne więzi łączące mistrza z jego podopiecznymi i na kontynuację dziedzictwa artystycznego. Podobnie, w 1474 roku Verrocchio podjął się wykonania pomnika pogrzebowego kardynała Niccolò Forteguerriego dla katedry w Pistoi, jednak podobnie jak kilka innych projektów, pozostawił go w stanie nieukończonym, co może świadczyć o jego zaangażowaniu w wiele przedsięwzięć jednocześnie.

Dorobek Artystyczny: Rzeźba i Metaloplastyka

Monumentalne dzieła rzeźbiarskie

W 1467 roku Andrea del Verrocchio otrzymał prestiżowe zlecenie na wykonanie monumentalnej grupy rzeźbiarskiej z brązu „Chrystus i św. Tomasz” dla kościoła Orsanmichele we Florencji. Dzieło to jest genialnym przykładem jego umiejętności rozwiązywania problemów przestrzennych, gdyż z powodzeniem umieścił dwie postacie w niszy przeznaczonej pierwotnie dla jednej. Jest on również autorem brązowego posągu „Dawida”, powstałego w połowie lat 60. XV wieku. Według przekazów, modelem do tej postaci miał być młody Leonardo da Vinci, a rzeźba przedstawia Dawida jako skromnie ubranego chłopca, co stanowiło odejście od tradycyjnych, bardziej heroicznych przedstawień.

Prace z brązu i złota

W 1468 roku Verrocchio zakontraktował wykonanie ogromnej złotej kuli (palla) na szczyt kopuły florenckiego Duomo, zaprojektowanej przez Filippo Brunelleschiego. Kula została wykonana z miedzianych arkuszy i pozłocona, stanowiąc imponujące dzieło inżynierii i sztuki. Stworzył również rzeźbę „Putto z delfinem” (ok. 1470 r.), pierwotnie przeznaczoną do fontanny w willi Medyceuszy w Careggi. Ta lekka i dynamiczna rzeźba, przedstawiająca uskrzydlonego chłopca obejmującego delfina, została później przeniesiona do Palazzo della Signoria, gdzie do dziś stanowi ozdobę.

Nagrobki i dzieła dla Medyceuszy

Andrea del Verrocchio wykonał liczne nagrobki dla potężnego rodu Medyceuszy, co świadczy o jego bliskich związkach z tą wpływową florencką rodziną. Do jego najważniejszych prac zalicza się pomnik pogrzebowy Kosmy Starszego (1465–1467) oraz monument Piero i Giovanniego de’ Medici (1472), znajdujący się w Starej Zakrystii bazyliki San Lorenzo we Florencji. Te dzieła charakteryzują się elegancją, monumentalnością i głębokim szacunkiem dla upamiętnianych postaci, wpisując się w tradycję renesansowych nagrobków.

Rzeźby dedykowane fontannom

Jednym z przykładów rzeźb przeznaczonych do przestrzeni publicznej i prywatnych rezydencji jest „Putto z delfinem”. Ta urocza rzeźba, stworzona około 1470 roku, miała pierwotnie zdobić fontannę w willi Medyceuszy w Careggi. Jej lekkość i radosny charakter doskonale komponowały się z otoczeniem, tworząc harmonijną całość. Po przeniesieniu do Palazzo della Signoria, dzieło to nadal zachwyca swoją dynamiką i kunsztem wykonania, będąc świadectwem mistrzostwa Verrocchia w tworzeniu form, które ożywiają przestrzeń.

Pomnik Bartolomeo Colleoniego: Ostatnie Dzieło

Konkurs i wybór projektu

Ostatnim i najbardziej spektakularnym dziełem Andrei del Verrocchio jest konny pomnik Bartolomeo Colleoniego, znajdujący się w Wenecji. Verrocchio wygrał konkurs na ten prestiżowy projekt w 1483 roku, pokonując licznych konkurentów z Wenecji i Padwy. Kondotier Colleoni, zmarły w 1475 roku, zapisał w swoim testamencie znaczną część majątku Republice Weneckiej pod warunkiem wystawienia mu pomnika na Placu św. Marka. Ostatecznie, ze względu na ograniczenia przestrzenne, pomnik stanął przed Scuola San Marco, co jednak nie umniejsza jego monumentalności i znaczenia.

Proces tworzenia i odlewu

Verrocchio przygotował model konkursowy do pomnika Colleoniego z drewna i czarnej skóry, co było nietypowym wyborem w porównaniu do tradycyjnych materiałów, takich jak wosk czy glina, używanych przez jego rywali. Ten innowacyjny sposób prezentacji projektu mógł być jednym z czynników, który przekonał komisję konkursową. Choć Andrea chciał, aby dzieło dokończył jego uczeń Lorenzo di Credi, państwo weneckie powierzyło odlew Alessandro Leopardiemu, który również zaprojektował cokół, na którym posąg stoi do dziś. Mimo to, wizja i kierunek artystyczny dzieła pozostają nierozerwalnie związane z Verrocchio.

Interpretacja artystyczna pomnika

Pomnik Bartolomeo Colleoniego nie jest jedynie wiernym portretem fizycznym kondotiera, lecz raczej uosobieniem idei potężnego i bezwzględnego dowódcy wojskowego. Dzieło emanuje tytaniczną energią i siłą, ukazując Colleoniego jako postać niemal nadludzką, pełną determinacji i władzy. Poseł rzymski, Giovanni Mocenigo, opisując pomnik, podkreślał jego niezwykłą ekspresję i dynamikę, która miała symbolizować potęgę Republiki Weneckiej. Monument ten stanowi arcydzieło rzeźby konnej i jedno z najważniejszych dzieł w dorobku Verrocchia.

Ciekawostki i Zagadki z Życia Verrocchio

Tajemnicze dzieła

Jednym z najbardziej zagadkowych dzieł rzeźbiarskich Andrei del Verrocchio jest marmurowe popiersie „Dama z bukietem kwiatów” (Dama col mazzolino) z końca lat 70. XV wieku. To subtelne i pełne wdzięku dzieło fascynuje ze względu na nieznaną tożsamość kobiety, która na nim widnieje. Pomimo licznych spekulacji, jej identyfikacja pozostaje nieuchwytna, co dodaje dziełu aury tajemniczości i przyciąga uwagę badaczy sztuki. Popiersie to jest przykładem jego mistrzostwa w obróbce marmuru.

Niedokończone projekty w późnym okresie twórczości

W 1474 roku Andrea del Verrocchio podjął się wykonania pomnika pogrzebowego kardynała Niccolò Forteguerriego dla katedry w Pistoi. Podobnie jak w przypadku innych ambitnych projektów, dzieło to pozostało niedokończone przez mistrza. Ta tendencja do pozostawiania niektórych prac w stanie surowym może świadczyć o jego niezwykłej aktywności twórczej i zaangażowaniu w wiele zleceń jednocześnie, a także o pewnym perfekcjonizmie, który nie zawsze pozwalał na ukończenie wszystkiego w założonym czasie. Wpływ Verrocchia na sztukę XV wieku jest jednak niezaprzeczalny, a jego dzieła, nawet te niedokończone, stanowią cenne świadectwo jego geniuszu.

Kluczowe Dzieła Andrei del Verrocchio

Malarstwo

• „Chrzest Chrystusa” (1474–1475)
• „Madonna z siedzącym dzieckiem” (1468–1470)
• „Dziewica z Dzieciątkiem i dwoma aniołami” (przypisane około 2010 roku)
• „Tobiasz i anioł” (1470–1475)
• „Madonna na tronie ze św. Janem Chrzcicielem i św. Donatem” (niedokończone)

Rzeźba i Metaloplastyka

• Grupa z brązu „Chrystus i św. Tomasz” (1467)
• Brązowy posąg „Dawida” (połowa lat 60. XV wieku)
• Złota kula (palla) na szczyt kopuły Duomo (1468)
• „Putto z delfinem” (ok. 1470 r.)
• Pomnik pogrzebowy Kosmy Starszego (1465–1467)
• Monument Piero i Giovanniego de’ Medici (1472)
• Konny pomnik Bartolomeo Colleoniego (ukończony po 1483 roku)

Podsumowanie Kariery i Dziedzictwa

Andrea del Verrocchio był wszechstronnym mistrzem renesansu, którego wpływ na sztukę widoczny jest w jego licznych arcydziełach malarskich i rzeźbiarskich. Jego dziedzictwo trwa nie tylko dzięki jego własnym dziełom, ale także dzięki kształceniu wybitnych artystów, takich jak Leonardo da Vinci, co podkreśla jego kluczową rolę w rozwoju sztuki XV wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Andrea_del_Verrocchio